Patent Sahibi Hangi Haklara Sahiptir?

Yazar: Ali Çavuşoğlu | Kategori: Patent, Tasarım ve Markalaşma | Tarih: 23 Eylül 2010 | 894 kez okundu

Patent Sahibinin Hakları

Patent Tescilinden Doğan Hakların Kapsamı:

Patent hakkı sahibi, buluşun yeri, teknoloji alanı ve ürünlerin ithal veya yerli üretim olup olmadığı konusunda herhangi bir ayırım yapmaksızın patent hakkından yararlanır. Patent başvurusu veya patentten doğan korumanın kapsamı istem veya istemler ile belirlenir. İstem veya istemler tarifname ve resimler esas alınarak yorumlanır. İstem veya istemler, bir yandan patent başvurusu veya patent sahibine hakkı olan korumayı sağlayacak ve diğer yandan üçüncü kişilere de korumanın kapsamı açısından makul bir düzeyde kesinlik ifade edecek şekilde birlikte yorumlanır.

Patent Sahibi, “Üçüncü Kişiler Tarafından İzinsiz Olarak” Hangi İşlemlerin Yapılmasını Önleyebilir?

A - Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle olursa olsun elde bulundurulması;

B - Patent konusu olan bir usulün kullanılması;

C - Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının üçüncü kişiler tarafından başkalarına teklif edilmesi.

D - Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satışa sunulması veya kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle olursa olsun elde bulundurulması.

Patent Haklarına Tecavüz Sayılan Fiiller

Aşağıda yazılı fiiller patent haklarına tecavüz sayılır:

A - Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek;

B - Kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde, tecavüz yoluyla üretilen ürünleri satmak, dağıtmak veya bir başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veya ticari amaçla elde bulundurmak veya uygulamaya koymak suretiyle kullanmak;

C - Patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu olan usulü kullanmak veya buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünleri satmak, dağıtmak veya bir başka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veya uygulamaya koymak suretiyle kullanmak;

D - Patent sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir etmek;

E – Patent haklarına tecavüz sayılan fiillere iştirak veya yardım veya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bu fiillerin yapılmasını kolaylaştırmak;

F - Kendisinde bulunan ve haksız olarak üretilen veya ticaret alanına çıkarılan eşyanın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmekten kaçınmak.

Patent bir ürünün yapılışına ait bir usul için alınmışsa, aynı nitelikleri taşıyan her ürün, patenti alınmış usule göre yapılmış sayılır. Usule tecavüz etmeksizin ürünü ürettiğini iddia eden davalı bunu ispat etmekle yükümlüdür.

Patent Hakkı Sahibi, Patentten Doğan Haklarını Ne Zaman Kullanabilir?

“Patent” veya “Faydalı Model Başvurusu” sahiplerinin en çok sorduğu sorulardan birisi, patent müracaatını yaptık, patentlerin tescil prosedürü uzun sürüyor, bu süre içinde patentim taklit edilirse dava açabilir miyim? Yoksa tescil belgem çıkıncaya kadar patentimi taklit edenler hakkında dava açamayacak mıyım? şeklindedir.

Bu sorunun cevabı 551 Sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’nin 136. Maddesinin son fıkrasında verilmiştir;

Patent başvurusu “Türk Patent Enstitüsü” tarafından ayda bir yayınlanan “Resmi Patent Bülteninde” yayınlandığı takdirde, başvuru sahibi, buluşa vaki tecavüzlerden dolayı hukuk ve ceza davası açmaya yetkilidir.

Patent hakkına tecavüz eden, başvurudan veya kapsamından haberdar edilmiş ise (örneğin; patent başvurusuna konu buluşu kullanmaması ihtarname ile kendisine bildirilmişse) başvurunun yayınlanmış olması şartı aranmadan hukuk ve ceza davası açılabilir.

Patent hakkına tecavüz edenin kötü niyetli olduğuna mahkeme tarafından hükmolunursa, yayından önce de tecavüzün varlığı kabul edilir.

Patent sahibinin hukuk ve ceza mahkemelerinde açabileceği davalar ve talepleri:

Patent hakları tecavüze uğrayan patent sahibi mahkemelerde dava açarak aşağıdaki taleplerde bulunabilir:

1- Patentten doğan haklara tecavüz fiillerinin durdurulması talebinde bulunabilir, Ayrıca mahkemeden “İhtiyati Tedbir Kararıyla”; patentten doğan haklara tecavüz edilerek üretilen veya ithal edilen şeylere veya patenti verilmiş usulün icrasında kullanılan vasıtalara, Türkiye sınırları içinde veya gümrük ve serbest liman veya bölge gibi olanlar dahil, bulundukları her yerde el konulması ve bunların saklanmasını, her hangi bir zararın tazmini bakımından teminat verilmesini talep edebilir.

2- Patent hakkına tecavüzün giderilmesini, maddi ve manevi zararın tazminini talep edebilir.

3- Patentten doğan haklara tecavüz suretiyle üretilen veya ithal edilen ürünlere, bunların üretiminde doğrudan doğruya kullanılan araçlara ve patente bağlı bir usulün kullanımını sağlayan araçlara el konulmasını talep edebilir.

4- El konulan ürün ve araçlar üzerinde kendisine mülkiyet hakkının tanınmasını talep edebilir. Bu durumda, söz konusu ürünlerin değeri, tazminat miktarından düşülür. Bu değer, kabul edilen tazminatı aştığı zaman, patent sahibinin fazlayı karşı tarafa ödemesi gerekir.

5- Patentten doğan haklara tecavüzün devamını önlemek üzere tedbirlerin alınması, el konulan ürünlerin ve araçların şekillerinin değiştirilmesi veya patentten doğan haklara tecavüzün önlenmesi için, kaçınılmaz ise, imhasını talep edebilir.

6- Patentten doğan haklara tecavüz eden kişi aleyhine verilen mahkeme kararının, masrafları tecavüz eden tarafından karşılanarak, ilgililere tebliğ edilmesi ve kamuya ilan yoluyla duyurulması talebi.

7- Patent sahibi, patent hakkına tecavüz edenden sadece fiili zararının değerini değil, ayrıca patent hakkına tecavüz dolayısıyla yoksun kalınan kazancın da ödenmesini talep edebilir.

Yoksun kalınan kazanç, zarar gören patent sahibinin seçimine bağlı olarak, aşağıdaki değerlendirme usullerinden birine göre hesap edilir:

A- Patentten doğan hakka tecavüz edenin rekabeti olmasaydı, patent sahibinin patenti kullanması ile elde edebileceği muhtemel gelire göre;

B- Patentten doğan hakka tecavüz edenin, patent konusu buluşu kullanmakla elde ettiği kazanca göre;

C- Patentten doğan hakka tecavüz edenin, buluşu bir lisans anlaşması ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeline göre.

Yoksun kalınan kazancın hesaplanmasında, özellikle buluşun ekonomik önemi, patent hakkına tecavüz edildiği anda geçerlilik süresi ve tecavüz sırasında patente ilişkin lisansların sayısı ve çeşidi gibi etkenler göz önünde tutulur.

Patent Haklarına Tecavüz Suçunu İşleyenlere Verilecek Cezalar:

Başkasının tescilli patentini taklit eden, patentin taklit edilmesi sonucunda üretilen malları satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla elde bulunduranlar hakkında, patent sahibinin Cumhuriyet Savcılığı’na şikayette bulunması sonucunda, güvenlik güçlerince taklit mallara el konularak, suçlular hakkında Savcılık tarafından Kamu Davası açılmaktaydı, ancak 2009 yılında Anayasa Mahkemesinin aldığı bir kararla patent ihlallerinde (Nisan 2010 tarihi itibariyle) ceza davası açılamamaktadır. İlgili cezai hükümler yeniden ve bir an önce düzenlenerek patent ihlalleri cezasız bırakılmamalıdır.

Yazar Hakkında

Birçok gazete ve dergide yayımlanmış makale ve inceleme yazıları bulunan Ali Çavuşoğlu; yerli ve yabancı müvekkillere Marka, Patent, Endüstriyel Tasarım ve Coğrafi İşaretler konularında tescil ve takip işlemlerinin yanı sıra hukuki danışmanlık yapmaktadır. 1995 yılında İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi'nden mezun olan Çavuşoğlu, 1996 yılında Türkiye Barolar Birliği'nce verilen Avukatlık Ruhsatnamesini almıştır. 1997 yılında Türk Patent Enstitüsü'nün düzenlediği Marka ve Patent Vekilliği sınavını kazanarak; 'Marka ve Patent Vekilliği' Unvanını almıştır. 2000 yılından itibaren de 'Avrupa Patent Vekilliği' unvanını almaya hak kazanmıştır. Halen Adres Patent şirketinin Genel Müdürü olarak çalışmalarını sürdürmektedir.